Once upon a time in Arcadia | An architectural tale


Design Thesis Project in the Department of Architecture, University of Patras, February 2012

Georgia Syriopoulou, Architect

Tutor: Panos Dragonas

Through texts, mappings and myths, a fantasy about a place is constructed, an architectural narrative that reveals the intangible and fictional, however completely pragmatic in their conventions, interpretations of the place. A modern traveler is wandering across the artificial lake of Ladhon in Arcadia, in Peloponnese. Detached as he is from the landscape he enters it as a spectator and being aware of his position, he begins in his writings a parallel wandering in the landscape of his imagination. The means for this tour is the myth that he installs upon the elements of reality: the hydroelectric dam becomes the gateway to the garden of Esperides that the dragon Ladhon used to guard; a half broken threshing field becomes a mechanism that reveals the landscape as operation; the old stone bunds turn into an experience of the mythical chase of the nymphs by the gods, until Ladhon turned them into plants and saved them; and finally the three existing bridgings of the river are condensed into one compact structure reinterpreting the passage of the water in relation to the landscape. In this way the traveler fantasizes and experiences a parallel reality into which he can feel a sense of belonging, but also from which he can always turn away and depart, only to admit towards the end:

“… we will only be left with this story in our minds: representations of timeless events that took place once upon a time in Arcadia. Thus, somewhere between the uncanny but compact world of fantasy and the familiar space of reality I can in my turn say: et in Arcadia ego”.

Continue Reading »

The Renewal of Design Ethos


The collapse of “powerful Greece”

For Greece this critical eight-year period (2004-2012) had three landmarks:

The summer of 2004 is the landmark of “powerful Greece”: The successful hosting of the Olympic Games was the peak of a period of optimism and economic development. Correspondingly, December 2008 was a moment of a violent awakening. Greek society, hypnotized by the hunt for good times that typified the previous years, is shaken to the core by the outbreak of the economic crisis and of social unrest. Finally, seeking recourse in International Monetary Fund assistance, in the spring of 2010 marks the end of the delusion of a “powerful Greece”. The collapse of the economy and a contestation of national sovereignty usher the country into an era of depression and dejection.

The international financial crisis broke out suddenly in 2008. However, the cultural and ideological crisis of modern Greece become clear quite a bit earlier. This crisis is a consequence of the phenomenon of globalisation, which had grown greater as the decade progressed. The volatility of the economy, the migration of people and the transfer of information lessens geographical distances and contributes to the deconstruction of local identities. Artificial economy development, based on borrowing, encouraged the spread of consumerism models and created a simulated feeling of good times. Long-term institutional weaknesses in the Greek political system contributed to a dramatic exacerbation of the country’s economic troubles. Finally, the phenomenon of economic migration overturned the anthropogeography of traditionally homogeneous Greek cities.

The aforementioned problems are reflected in Greek cities: The creation of new, massive malls – consumer palaces of doubtful viability; the degrading of traditional public spaces; and the creation of pockets of transgressive behaviour and privation, led to a decomposition of urban space. Greek society appears incapable of dealing with these problems, but also of making use of the opportunities created by the phenomenon of globalisation and is faced with an unprecedented economic, social, and cultural crisis.

Burnuot 2010,2012

D. Michalakis, Burnout, 2010, 2012.

The rise and fall of the consumer lifestyle

Up to the outbreak of the crisis, economic activity was positively influenced by simulated economic development. Preparations for the Olympic Games and access to cheap borrowed funds made construction one of the basic foundations of the Greek economy. During this period, the course of Greek architecture is defined solely by private sector commissions. Despite the large number of significant public works that were carried out up to 2004, the contribution of the public sector to the evolution of Greek architecture is limited. During the same period, economic well-being brought about a rise in living standards and encouraged the spread of new consumer-based models of living. The consumer lifestyle constitutes a central element in the identity of local society and develops into a defining factor in the evolution of architecture in Greece.

The outbreak of the international economic crisis in 2008 showed everyone the weaknesses of the Greek economy and led to a breakdown in construction activity as well as a shake-up of the consumer lifestyle. After a decade where consumerism was dominant, local society starts to display an interest in the commons. The degraded urban and natural environment returns to its place at the focal point of interest and creates an opportunity to establish new commonalities: Within a relatively short period of time, numerous citizens’ movements were formed, which would attempt, each in its own different way, to take up action and to defend their right to public space.[1] Years would go by, before the state would express any deed-based interest in the problems of urban centre degeneration. However, the private sector is also restructured in a corresponding manner. In the field of real estate, new entrepreneurs appear who invest with respect to the particular qualities of the Greek natural landscape and cities.[2] At the same time, such an extended period of involvement almost exclusively in the private sector along consumer lines, has led to a weakening of the social reflexes of architects. Given the economic crisis, as well as the disintegrated institutional framework for exercising the profession, gaining a social role is a difficult enterprise for architects in Greece.


Self-managed park on Navarinou Street.

Digital reality

The generation that commenced their career in the 2000s includes creative people, who grew up in the dysfunctional Greek city of the 1980s and came to age within a broader climate of populism and of the race for happiness of the previous years. This generation was particularly lucky during its studies, as it was offered increased opportunities to travel, a breadth of post-graduate work availability and professional experience around the world. It remains the first generation that is fully familiar, from the time of their studies, with the use of electronic means of communication and representation. This generation utilises the new media, not only to design, but also to be informed, to communicate, to shape its public image. Internet media abolish limitations of geography, and provide an opportunity to collaborate with colleagues overseas. The heterogeneity of new creative teams in Athens is unprecedented, as new forms of collaboration being shaped also include a significant number of architects who have emigrated, or who move to different cities, and maintain the capacity to collaborate thanks to new digital technologies.

If 20th century mass media, such as cinema and television, encouraged the transmission of images from various places, contemporary media accelerate the transmission of images that are unfettered, both from place and from material reality. The perception of natural space is specified by digital mapping, while social space is subbed by digital social network media, such as Facebook and Twitter. Essentially this is the configuration of a new hyper-reality, where the natural world is augmented, but also distorted by its digital complement.

The intermediated experience of architecture does not constitute a new phenomenon. The relationship between modern architecture and the media was indissoluble from its very conception. The spread of modern aesthetic models and capabilities of the construction industry couldn’t have been achieved without print media in the twentieth century. Nowadays information about architecture is provided mainly through the interactive platform of Web 2.0, which includes social media and web pages. Architectural representations are now transmitted in real time. Presentations of architectural projects are now compressed into 200 word documents and 600 pixel images. The precise position of the projects is recorded on the background of geographical information systems.

The strengthening of digital representations exercises considerable influence over architectural morphology, the symbolic dimension of architecture, as well as the ontology of the architectural project. Promotion of architectural projects using digital media remains image-dependent. The requirement to create emblematic images leads to a broadening of new architectural morphologies, as well as to the evolution of architectural presentations, which frequently express interesting visual arts pursuits. At the same time, the narrative force of architecture is reinforced. The capacity that contemporary architecture possesses to transmit messages now concerns more the representations of architecture than the spatial experience itself. Architectural narratives are capable of forming new imaginative relationships with the city and to lend to the art of architecture increased critical and deliberative force. Finally, the predominance of representations exercises considerable influence on the ontology of architectural projects. Digital technology brings the concept of the “real” up for judgment, as spatial representations are released from the constrictions of place and representations of the real world are no longer distinguishable from their simulations.

The aforementioned developments broaden the role of architecture in the information society. Given that the conceptual dominates the tangible, and the signified gains greater significance than the signifier, architecture is slowly evolving from an art of space and construction to an art of communication.

A. Angelidakis, Cloud House

A. Angelidakis, Cloud House.

Post (Greek) modern

For the greater part of the twentieth century, a local idiom of the modern language of architecture dominated in Greece. The roots of Greek modernism are, to a very great extent, iconographic and not ideological. Greek society, which never experienced the enlightenment and the industrial revolution, is familiar with the modern more as a style than as an ideological framework. The reference standards for Greek architecture are designated by the pioneer architects and their oeuvre. International standards are adapted to local particularities, either with a critical intention or else with faith in modernity. In each instance, however, climate, the natural environment, the capabilities of construction science and the town planning status define the identity of Greek modernism. [3]

Over the past two decades, economic development offered an opportunity to produce a significant number of projects with worthwhile qualitative features. The intense construction activities of that period, and the promotion of Greek architecture through exhibitions, publications and very many references in the local media, all contributed to the proliferation and development of a modern language concerning Greek architecture. During this period there are numerous examples of projects with noteworthy features, as constant concern with the design and implementation of mainly small-scale buildings, has permitted Greek architecture to conquer the highest levels of morphological refinement. Modern iconography evolved into a dominant aesthetic principle, as a consumer lifestyle adopted a new modern or minimalist style.

During this very period, however, the first signs of a crisis are noted. The way specific aesthetic principles dominate the landscape and there is very limited capability to reconsider or alter existing planning, means there are very few opportunities for innovative investigation. It isn’t therefore random that, oftentimes, talented designers are trapped in mannered stylistic investigations. All these marks denote the existence of a cultural crisis, which led yet another period of brilliance of Greek modernism to its close.

A. Antonas, Proposal for the Piraeus Tower

A. Antonas, Proposal for the Piraeus Tower.

Greeklish architecture

Harder to discern yet interesting is how the phenomenon of globalisation influences architecture through the architects themselves. Such influences require the passage of several years to discern. In other words, they require the time needed for academic and early professional experiences to be transformed into an architectural oeuvre.

Increased opportunities for travel, to study and to work, increase the significance of heterotopian references in architecture. External influences or references in the oeuvre of major architects, employers or teachers in post-graduate programmes, help define and shape the aesthetic ideology of younger architects. Correspondingly, the rise of computer culture and the internet multiplies references to cultural expressions, which have no fealty to geographic limitations[4]. Movies, popular music and fashion constitute reference points for architects, going as far back as the 1960s. In our days we must add to these the new expressive capabilities of digital media and networks. Simultaneously digital representations of space, using mapping programmes, such as Google Earth or GPS systems, affect spatial experience. Perception of place is predefined by various capabilities of representation, which familiarize the user of contemporary geographical information technology systems with a complex network of possible destinations.

Correspondingly, we are able to ascertain that the significance of local idiosyncrasies isn’t as great in the oeuvre of newer architects as it was in the past. It is consequently obvious, that references to arguments concerning the Greek attributes of the 20th century, based on a particular perception of the Greek landscape, have only the barest of influence on architectural thought. Younger Greek architects display a trend to distance themselves from local idiosyncrasies. [5] Elements of origin that are heterotopian and atopian gain greater significance compared to local or national features, which are generally treated with suspicion. To a great extent, this stance is due to the exogenous experiences of a new generation of architects, who had the opportunity to enjoy this positive aspect of globalisation. Today, younger architects have a link to Greek space which is mainly bodily, or to be precise sensorial. This link mainly concerns the perception of typical phenomena of the Greek landscape, such strong natural light, water, or the varied terrain, which constitute a timeless group of references for Greek architecture.

The aforementioned conditions lead to the composition of an architectural expression, where timeless local singularities, such as the features of the Mediterranean landscape and Greek modern tradition are enriched by hetorotopian influences and atopian features. We could approach this phenomenon by drawing upon a term, which describes a corresponding crisis taking place with the Greek language. In youth circles, particularly amongst adolescents, who communicate through mobile phone and online messaging services, the use of Greeklish is particularly widespread. Greeklish isn’t, of course, a language: it is a particular manner of writing Greek using Latin characters and the frequent use of English words. The extensive use of Greeklish expresses a crisis of identity caused by globalisation. However, it is also an expression of the exciting contradictions of our times: multiculturalism and the potential of forming choices which bear no ideological charge.

Point Supreme Architects, Hortus Conclusus

Point Supreme Architects, Hortus Conclusus.

The renewal of design ethos

Architecture in Greece is not a victim of the collapse of the economy, easy though that might be to conclude, as much as a victim of the cultural crisis, which characterises Greek society recently. The extended dependence of Greek architecture on private commissions has led to a weakened social role for Greek architects. The inability of the dominant models to evolve has contributed to a decline in the cultural value of architectural work and its conversion into a consumer product. Greek architecture today faces the risk of its role shrinking to satisfying the functional and aesthetic requirements of the local economic elite.

Since the crisis broke out, Greek architecture has had to face a series of new challenges, which concern:  Worldwide problems, such as the economic crisis, climate change and immigration; but also local individual issues, such as the disorganization of local identity, the disintegration of urban centres and the breakdown of local natural landscape. Individual needs, expressed through disparate standards of living that are appearing in Greek cities, but also new collective demands, which concern the preservation of common goods, such as renewing our public space and protecting our cultural heritage. Making use of new capacities to express themselves, which digital technology offers, and investigating the arrival of increased reality.

The work of young architects in Greece reflects many of the aforementioned challenges, potentials, as well as the difficulties of adapting to a harsh new reality. These contradictions will continue to be characteristic of new architectural creations in Greece. As often happens in periods of crisis, the upcoming decade is expected to constitute a period of experimental investigation. Making use of the communications force, inherent in architecture, could lead to an expansion of new design practices that include a critical, meditative dimension. Correspondingly, the capacity to absorb a wealth of atopian and heterotopian influences could lead to a renewal of local identity and the formulation of new narratives for the Greek landscape.

The heterogeneous community of architects in Greece is facing an unprecedented social, economic and cultural crisis. At the same time, however, it is also being offered a unique opportunity to contribute forming the world that will arise after the end of the crisis. The first examples of a renewal of the design ethos have already begun to appear. Let us dare to be optimists.

draftworks* - Christiana Ioannou, Christos Papastergiou. "New Zidonians". Honorary mention in the international competition “Just Jerusalem”.

draftworks*, "New Zidonians".

[1] See the example of the improvised park on Navarinou Street in the Exarcheia district; the initiatives of MOnuMENTA to preserve more recent monuments in Athens, as well as actions by Atenistas to claim public space.

[2] A typical example is the company Oliaros, which is active on the island of Antiparos and in the Kerameikos / Metaxourgeio district of Athens.

[3] See P. Dragonas, “On the one-way street of the modern tradition: A critical survey of recent Greek architecture, 1990-2004” in O. Doumanis (ed.) Contemporary Architecture in Greece, Athens: Architecture in Greece 2005, pp. 8-13.

[4] The issue of the origins of the work of younger architects was introduced by D. Fatouros. See. D. Fabouros, Hint of Time. Narratives about recent Greek architecture, Athens: Kastaniotis Publications, 2008, pp. 56-58.

[5] The issue of identity in recent Greek architecture is sketched out in a brief text by A. Tzonis, see “DOMES 2010 Greece – Contemporary Architecture Edition, exhibition, prizes”, DOMES, 01/10 (2010), pp. 48-50.

Made in Athens


Greek pavilion at the 13th International Architecture Exhibition. Photo C. Louizidis & K. Glinou

September 29th – November 25th 2012

Commissioners – Curators: Panos Dragonas & Anna Skiada

In the summer of 2004, Athens successful hosted the Olympic Games. Major infrastructure and regeneration projects transformed the city’s image. The booming economy of the preceding years created conditions to showcase a new generation of architects, whose outlook was international, and who had the benefit of superior studies and a wealth of professional experience. This generation left its mark on the city map, seeking to live in forgotten neighbourhoods in the centre of Athens, such as Theatrou Square, Ghazi and Kerameikos.

Athens in 2012 is nothing like it was in the summer of 2004. The crisis in the economy has hit the city hard, its centre most of all. Phenomena indicating a disruption of the social web have become increasingly more severe and lead to urban decay. Two additional events had a major impact on the consciousness of young inhabitants of the city: the violent outbreak of street protests and riots after a fifteen-year-old high-school student was killed in December 2008 and the summer of the “indignant” citizens in 2011. The younger generation of creative architects, who benefited from the positive aspects of globalisation, are now facing the harsh aspects of the global economic turndown, a plummeting standard of living and severely limited professional opportunities.

These events are shaping a particular dynamic in the city. Conditions have been created in Athens at this time to redefine the priorities of architectural design. Through the current social and economic crisis, conditions are being created that bring to the forefront new ways of viewing the role of architecture, far removed from professional opportunism and the standards of well-being of the previous decade.

C LGP_2371bw

C. Louizidis & K. Glinou, Athens Archive.

The Greek participation in the 13th International Architecture Exhibition, seeks primarily to highlight the positive forces that currently are emerging from the crisis and to delineate a better future for Athens. It investigates links to the idiosyncratic Athenian urbanity, focusing on two major issues: The first concerns the city’s tradition of the modern and the evolving tradition of the Athenian polykatoikia; while the second looks at the fragmentation of public space and the disputes over such space.

The Athenian polykatoikia constitutes a particular chapter in the history of modern architecture. Although it follows basic principles of the modern movement, the Athenian polykatoikia is essentially a product of vernacular architectural tradition. Trailblazing architects of that time introduced reference models, which dominated the international architectural scene of the period.  The widespread expansion of the polykatoikia model took place experientially, according to the limitations set by construction capabilities, town-planning regulations and, naturally, the system of antiparohi, where the developer covers the cost of building and the owner of the plot of land is repaid with apartments within the final building, which determined the economic development of the Greek city.

Α 04 Parormou

Y. Yerolymbos, Athens Spread.

For many years the polykatoikia was viewed as a failed model of urban development, an unfortunate Greek invention, which shifted the responsibility for reconstruction to the hands of private micro-investors during the post-war period. During the past few years, this position has undergone a reversal. Younger Athenians accept the polykatoikia as a basic element of their city’s identity. The specific model of the development of the Greek city constitutes the object of investigation in European schools of architecture. The research focuses both on the general architecture of the polykatoikia, as well as in the flexibility of its construction structure. It is now generally accepted that the polykatoikia’s capacity to host different programmes of public and private interest, has contributed to the formation of a varied, vivid, urban environment. More recent trends in the design of polykatoikias investigate new possibilities which concern: the morphology of the polykatoikia and the creation of point intensities in the uniform Athenian surroundings, the new lifestyles of the city’s creative class and particularly its younger members, the new strategies for urban development which permit integrated interventions on an urban scale, and, finally, the re-use of existing housing stock.


D. Michalakis, Burnout, 2012.

For the greater part of the twentieth century, Athenians had only limited interest in public space. Athens, as a city which essentially was shaped during the years of post-war reconstruction, has no particular urban culture of its own. The city’s identity is not defined by its public spaces and its buildings, but by the vernacular architecture of the polykatoikia and its direct interaction with the micro-scale of the road. Interest in public space in Athens started to develop only during the past decade. In 2004 the Grand Promenade around the archaeological grounds of the Acropolis was completed, and constitutes the city’s most successful regeneration project. In the years that followed, dominated by the outbreak of a social and economic crisis, public space in Athens was fragmented and demands were made on it by various groups: the entertainment industry; criminal networks; new real estate investors; the homeless; the abject immigrants; extreme right-wing organisations; and finally, the many movements of the city, activists and initiative groups to save, or at least improve, problem-ridden public space. There is now no doubt that Greek public space has regained its lost political dimension. As far as urban planning is concerned, public space in Athens constitutes an ideal field to investigate new strategies for regaining and re-familiarising ourselves with such space, removed from the architectural standards of previous decades. Recent attempts to design public space are influenced by self-managed parks, occupation / squatting movements and alternative economy networks. It isn’t therefore a matter of chance, that the proposals presented at the exhibition investigate new strategies for direct citizen participation; new programmes for meetings and open assemblies; but also new models of production, such as the formation of urban plantations.


Self-managed park at Navarinou Street, Athens.

By abandoning models of consumerism and the search for well-being, which dominated the previous decade, contemporary architecture has gained the capacity to recapture its social role. After a decade of professionalism and architectural opportunism, a turn towards research and experimentation can be discerned. Contemporary architecture has greater communications power than ever before, which allows it to investigate and propose new strategies for design, new ways to perceive the city, but also new models for living.

ANTONAS_Urban Hall_view

Antonas Office, Πληθυσμοί αποσπασμάτων.

The Greek entry in the 13th International Architecture Exhibition focuses on eight architectural narratives about Athens from an equal number of groups. Specific projects deal in different ways with the problems facing Athens today. On the one hand there are proposals, which investigate new strategies for intervention in Athenian public space, which could be implemented immediately (AREA, S. Buerger & D. Katsota), and also proposals that introduce new models of living and urban behaviour (Y. Aesopos, A. Antonas). While, on the other hand, a series of representative examples of a new critical, deliberative architecture are presented, an architecture which makes use of the expressive media that architecture encompasses, in order to transmit messages and to point out new, alternative possibilities for the contemporary city (Point Supreme Architects). This line of inquiry includes narratives, which recount the evolution of the crisis from an allegorical standpoint (draftworks*) and make references to the history of the architecture of the city (A. Angelidakis), but also original records of a new Athenian anthropogeography (decaARCHITECTURE).


draftworks*, Athens Northwest Passage.

A concurrent presentation of the design practice of creative groups in Athens, alongside local urban traditions and transformations of public space aims to chart the new common ground being shaped in Athens by this crisis. The common ground of new creative teams in Athens may be sought through the vernacular tradition of the polykatoikia and its capacity to host public interest programmes and common use programmes. It can further be sought through attempts to challenge for public space, activist actions by citizens and attempts to assimilate these into the design process. Finally, common ground can be sought by developing new communications and collaboration networks between creative groups in the city.

The Greek entry for the 13th International Architecture Exhibition sought to gather a wealth of presentation material from various creative groups in Athens. The heterogeneity of the material presented expresses the basic ideological position that the reconstruction of a city in crisis can come about only through the collaboration of all its creative forces, both from a top-down and from a bottom-up standpoint. Correspondingly, the particular manner in which the Greek pavilion will exhibit the entry, attempts to soften the differences that separate the creative groups in the city; creating a three-dimensional mosaic, in order to present the exhibits, merges disparate tesserae into a collective work and indicates symbolically the particular significance of a common – Athenian – ground.

14F/21GR. Νέοι αρχιτέκτονες στη Γαλλία και την Ελλάδα.


8 Φεβρουαρίου – 24 Μαρτίου 2012

Εγκαίνια: Τρίτη 7 Φεβρουαρίου 2012, ώρα 20:00

Μουσείο Μπενάκη – Κτήριο Οδού Πειραιώς

Η έκθεση 14F/21GR είναι αφιερωμένη στο έργο της νεώτερης γενιάς αρχιτεκτόνων στη Γαλλία και την Ελλάδα. Συνολικά παρουσιάζονται 35 αρχιτέκτονες και δημιουργικές ομάδες, 14 από τη Γαλλία και 21 από την Ελλάδα. Η έκθεση καταγράφει ένα πλούσιο εύρος αρχιτεκτονικών αφηγήσεων για το σύγχρονο αστικό και φυσικό τοπίο και αποκαλύπτει τους κοινούς προβληματισμούς στη σύγχρονη αρχιτεκτονική πρακτική των δύο χωρών.
Οι επιμελητές της έκθεσης, Πάνος Δραγώνας και Άννα Σκιαδά (αρχιτέκτονες), εστιάζουν στα κύρια χαρακτηριστικά της νεώτερης γενιάς αρχιτεκτόνων στις δύο χώρες.
Πρόκειται για μια εξωστρεφή γενιά με ετερογενείς καταβολές. Η νεώτερη γενιά αρχιτεκτόνων πρόλαβε να γνωρίσει το καλό πρόσωπο της παγκοσμιοποίησης, σπούδασε σε καλά πανεπιστήμια, απέκτησε παραστάσεις από διαφορετικούς τόπους και επαγγελματικές εμπειρίες σε διαφορετικά σημεία του πλανήτη, αψηφώντας τους γεωγραφικούς περιορισμούς του παρελθόντος. Η γενιά αυτή είχε ακόμη τη δυνατότητα να αξιοποιήσει τη νέα ψηφιακή τεχνολογία, επαυξάνοντας τις δυνατότητες σχεδιασμού, επικοινωνίας και κοινωνικής δικτύωσης. Το έργο των νεώτερων αρχιτεκτόνων δεν θα μπορούσε παρά να έχει διεθνή προσανατολισμό, ο οποίος προσδιορίζεται από τα διδάγματα της μοντέρνας παράδοσης, τις επιδράσεις της μαζικής κουλτούρας και την περιβαλλοντική ευαισθησία των τελευταίων χρόνων.
Τα έργα που παρουσιάζονται στην έκθεση μελετήθηκαν κατά τη διάρκεια της περασμένης δεκαετίας, σε μια περίοδο η οποία ξεκίνησε σε συνθήκες αισιοδοξίας και ανάπτυξης για να καταλήξει σε μια πρωτοφανή οικονομική και κοινωνική κρίση. Μέσα από την παρουσίαση του έργου της συγκεκριμένης περιόδου αναδεικνύονται ορισμένες διαφορές στην αρχιτεκτονική κουλτούρα των δύο χωρών. Στη Γαλλία είναι εμφανές το ενδιαφέρον για τη μεγάλη κλίμακα, τα προγράμματα συλλογικής κατοικίας και την ενσωμάτωση των νέων πράσινων τεχνολογιών στον σχεδιασμό. Αντιθέτως, στην Ελλάδα η αρχιτεκτονική παραγωγή καθορίζεται από τις απαιτήσεις των μικρών ιδιωτικών αναθέσεων ενώ οι διεθνείς αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί αποτελούν την κύρια διέξοδο πειραματισμού και εξωστρέφειας.
Ο χώρος της έκθεσης αποκαλύπτει τους πειραματισμούς, της ανησυχίες, αλλά και τα όρια της σύγχρονης αρχιτεκτονικής πρακτικής. Φωτογραφίες, αρχιτεκτονικά σχέδια, μακέτες και ψηφιακές προβολές παρουσιάζονται σε σχεδιαστήρια και τοίχους του μουσείου σαν έργα τα οποία βρίσκονται σε εξέλιξη. Τέλος, οι διαφορετικές διαδρομές των νέων αρχιτεκτόνων καταγράφονται σε έναν κοινό διεθνή χάρτη.
Η έκθεση των 14F/21GR, ως προς τη Γαλλική συμμετοχή, βασίστηκε στην έκθεση παραγωγής της Cité de l’architecture et du patrimoine και του Γαλλικού Ινστιτούτου Αρχιτεκτονικής, με τον αρχικό τίτλο “AJAP 2009-2010. Les albums des Jeunes Architectes et des Paysagistes”.  Η παραγωγή της παρουσίασής της στο εξωτερικό, στο πλαίσιο της διεθνούς περιοδείας της, είναι των : Institut Français (Paris) και της Γενικής Διεύθυνσης Κληρονομιών του Υπουργείου Πολιτισμού και Επικοινωνίας της Γαλλίας.
Ως προς την Ελληνική συμμετοχή βασίστηκε στα αντίστοιχα αφιερώματα των ετήσιων επιθεωρήσεων Αρχιτεκτονικά  Θέματα και Θέματα Χώρου και Τεχνών του 2011, με τίτλο  «Νέοι αρχιτέκτονες στην Ελλάδα Ι και ΙΙ» σε επιμέλεια του Πάνου Δραγώνα.
Η έκθεση συνοδεύεται από έναν κύκλο διαλέξεων με τη συμμετοχή αρχιτεκτόνων από τη Γαλλία και την Ελλάδα. Το σύνολο των εκδηλώσεων οργανώνεται από το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής, το Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών και το Μουσείο Μπενάκη.

Επιμέλεια έκθεσης: Πάνος Δραγώνας | Άννα Σκιαδά

Συμμετέχοντες αρχιτέκτονες:
a3lab / Αστέριος Αγκαθίδης
Julien Abinal / Abinal & Ropars
Archivirus / Αθανασία Ψαράκη
AREA Architecture Research Athens / Στυλιανή Δαούτη | Γιώργος Μητρούλιας | Μιχάλης Ραυτόπουλος
A+R Salles paysagistes / Rémi Salles | Amélie Salles
buerger katsota architects / Stephen Buerger | Δήμητρα Κατσώτα
decaARCHITECTURE / Αλέξανδρος Βαΐτσος | Έλενα Ζαμπέλη | Carlos Loperena
Divercity / Νικόλας Τραβασάρος | Δήμητρα Καραμπελιά | Δημήτρης Τραβασάρος | Χριστίνα Αχτύπη | Χρήστος Δημητρούκας
doxiadis+ / Θωμάς Δοξιάδης | Ήρα Vonderthann
draftworks* / Χριστιάνα Ιωάννου | Χρίστος Παπαστεργίου
Drifting City / Πέτρος Μπαμπασίκας | Farzad A. Morè | Χρυσούλα Βούλγαρη
Est-ce ainsi / Xavier Wrona
Fabriques architectures paysages  / Pierre Janin | Rémi Janin
FORA / João Fagulha | Raquel Oliveira | João Ruivo
Freaks freearchitects / Guillaume Aubry | Yves Pasquet | Cyril Gauthier
griik architects  / Κώστας Γρίβας | Νατάσα Κυριακίδη
IF-UNTITLED ARCHITECTS / Μάρθα Γιαννακοπούλου | Annika Grafweg | Seki Hirano
Ilham Laraqui / Laraqui – Bringer Architecture
k&k architects / Κατερίνα Κοτζιά | Κορίνα Φιλοξενίδου
KLAB architecture / Κωνσταντίνος Λαμπρινόπουλος | Χαρά Μαραντίδου | Enrique Ramirez
NP2F / François Chas | Nicolas Guerin | Fabrice Long | Paul Maître-Devallon
OLGGA architectes / Guillaume Grenu | Alice Vaillant | Nicolas Le Meur
paan architects / Μαρία Παπαφίγκου | Johan Annerhed
Julien Perraud / Atelier RAUM – architectes
Point Supreme Architects / Μαριάννα Ρέντζου | Κωνσταντίνος Πανταζής
Praxys / Thomas Boucher
Thomas Raynaud / BuildingBuilding
Spacelab Architecture / Σωτήρης Χαίνης | Βάνα Κριμνιώτη
tenςe architecture network / Τηλέμαχος Ανδριανόπουλος | Κώστας Μαύρος | Θάνος Μπαμπανέλος
Marion Vaconsin / Bouriette&Vaconsin architectes urbanistes paysagistes
Emmanuelle Weiss
Stéphanie Vincent / berranger&vincent*architectes
we design / Φίλιππος Φωτιάδης
workshop˙ DIONISIS+KIRKI / Διονύσης Σοτοβίκης | Κίρκη Μαριολοπούλου

Από το Πάπιγκο στη Δρακόλιμνη

geniko topografiko-s

Διπλωματική εργασία στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Πανεπιστημίου Πατρών, Νοέμβριος 2011

Αρχιτέκτονες: Αναστασία Μαγγούτα, Δήμητρα Χριστοδούλου

Επιβλέπων: Πάνος Δραγώνας

Μια διαδρομή έντονων ερεθισμάτων, εικόνων και ακουσμάτων, συνδέει το Πάπιγκο με τη Δρακόλιμνη.

sketch 0s

Στην αρχή της διαδρομής η βλάστηση χαμηλώνει και το φυσικό φως γίνεται πιο δυνατό.Οι φυσικές πηγές αποτελούν κύρια σημεία αναφοράς κατά μήκος του μονοπατιού. Το νερό ακούγεται να κυλάει από μακριά ενώ πλησιάζοντας τις πηγές το έδαφος είναι νωπό.

Το καταφύγιο αποτελεί τον βασικό χώρο ξεκούρασης και προστασίας από τα καιρικά φαινόμενα.

Ακολουθεί η πεδιάδα, ένας χώρος με έντονη ηχώ όπου κυριαρχεί ο ήχος του αέρα και των ζώων της περιοχής.

Φτάνοντας στη λίμνη οι ορειβάτες ξεκουράζονται παρασκευάζοντας τσάι της περιοχής με καμινέτα.

Στον χώρο γύρω από τη λίμνη δεσπόζει η εμπειρία του ουράνιου θόλου. Για πρώτη φορά το βλέμμα του επισκέπτη δεν στρέφεται προς το τοπίο αλλά τον ουρανό.


Η εργασία περιλαμβάνει πέντε μικρές σημειακές παρεμβάσεις κατά μήκος της παραπάνω διαδρομής:

Η πρώτη παρέμβαση είναι μια νέα πηγή, ένας χώρος σκαμμένος μέσα στο βράχο, αφιερωμένος στο νερό.

katopsi 1s


view 1s

Το καταφύγιο ανασχεδιάζεται ώστε να αποκτήσει μια βασική εστία, ένα χώρο για τη φωτιά, που αποτελεί το νέο σημείο σύναξης των ορειβατών.

katopsi 2s

model 2s

view 2s

Στην πεδιάδα διαμορφώνεται μια υπόγεια σκοτεινή στάση που εντείνει την αίσθηση του ήχου.

katopsi 3s

tomi 3s

view 3s

Απέναντι από τη λίμνη, δημιουργείται ένας χώρος για την παρασκευή τσαγιού από βότανα και την ενατένιση της λίμνης.

katopsi 4

model 4s

view 4s

Τέλος, στο γκρεμό δίπλα από τη λίμνη διαμορφώνεται ένας χώρος αφιερωμένος στην παρατήρηση του ουράνιου θόλου.

katopsi 5s


model 5s

Οι πέντε κατασκευές αφηγούνται την εμπειρία μιας ημέρας, μίας διαδρομής  σε ένα μοναδικό φυσικό τοπίο.

Από τη φαντασίωση στη διεκδίκηση. Στοιχεία ταυτότητας του αθηναϊκού δημόσιου χώρου, 2004 – ‘11


Εικ.1. Σύνταγμα, Ιούνιος 2010

Κείμενο εισήγησης στο συνέδριο Δημόσιος Χώρος … Αναζητείται, Θεσσαλονίκη 21 Οκτωβρίου 2011.


Το αντικείμενο της εισήγησης αφορά στους δημόσιους χώρους του αθηναϊκού κέντρου, στον προσδιορισμό της ταυτότητας και τη διερεύνηση των μετασχηματισμών τους. Η αναφορά μου επικεντρώνεται στις εξελίξεις των τελευταίων επτά χρόνων: από το καλοκαίρι των Ολυμπιακών Αγώνων μέχρι τη άνοιξη του ‘11. Σε μια περίοδο, δηλαδή, ραγδαίων μεταβολών, όπου η επιτάχυνση των οικονομικών εξελίξεων αντανακλάται στον δημόσιο χώρο.

Η διερεύνηση περιλαμβάνει δύο στάδια:

Αρχικά θα εξετάσω τη σύγχρονη αθηναϊκή ταυτότητα, επιχειρώντας μια φαινομενολογική προσέγγιση των κεντρικών δημόσιων χώρων. Ενώ στη συνέχεια θα εξετάσω τους πρόσφατους μετασχηματισμούς του αθηναϊκού δημόσιου χώρου, και ιδιαίτερα την πολιτική και οικονομική διάσταση τους.

Continue Reading »

Νεκρή ζώνη Λευκωσίας


Διπλωματική εργασία στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Πανεπιστημίου Πατρών, Ιούνιος 2011

Αρχιτέκτων: Λουκάς Σπαθής

Επιβλέπων: Πάνος Δραγώνας

Η περιοχή έρευνας εκτείνεται κατά μήκος της νεκρής ζώνης της Λευκωσίας. Σήμερα η είσοδος στη νεκρή ζώνη επιτρέπεται μόνο στους πολίτες που ασχολούνται με την καλλιέργεια της γης. Το πιο σημαντικό στοιχείο της περιοχής είναι ο στρατιωτικός χαρακτήρας της, ο οποίος υποδηλώνεται από τις στρατιωτικές εγκαταστάσεις κατά μήκος των δύο ορίων της ζώνης αλλά και τα ναρκοπέδια στο εσωτερικό της.

ÄéáöÜíåéá 1

Η ύπαρξη των στρατιωτικών εγκαταστάσεων, και στις δυο πλευρές της ζώνης, έχει αποτυπωθεί έντονα στη μνήμη των δυο κοινοτήτων και εκφράζει μια κοινή αίσθηση διαχωρισμού. Η αίσθηση αυτή γίνεται ιδιαίτερα έντονη στην πρωτεύουσα καθώς ένα μεγάλο κομμάτι της Λευκωσίας ανήκει στην νεκρή ζώνη. Μετά την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στη Λευκωσία δημιουργήθηκαν δύο σημεία διέλευσης ενώ σταδιακά προβλέπεται να διανοιχθούν εννέα διελεύσεις κατά μήκος της νεκρής ζώνης. Τα υφιστάμενα σημεία διέλευσης εξυπηρετούν κυρίως την δυτική Λευκωσία, γεγονός που δημιουργεί την ανάγκη για διάνοιξη νέων διελεύσεων στο ανατολικό κομμάτι της πόλης.


Η περιοχή μελέτης καθορίζεται από το προτεινόμενο σημείο διέλευσης στο ανατολικό μέρος της πόλης, στον ιστορικό οικισμό Καϊμακλί. Η οικιστική ανάπτυξη του συγκεκριμένου οικισμού ακολούθησε σταθερή πορεία ανάπτυξης μέχρι τον διαχωρισμό της Λευκωσίας. Στην περίπτωση επανένωσης της πόλης, η ανάγκη για την δημιουργία κατοικιών κοντά στο κέντρο της πόλης καθιστά ιδιαίτερα πιθανή την εκτεταμένη ανοικοδόμηση της περιοχής και την εξαφάνιση των ιστορικών ιχνών της.


Κατά μήκος των ορίων της νεκρής ζώνης συναντώνται οι εξής τύποι στρατιωτικών εγκαταστάσεων: οχυρωματική βλάστηση, προστατευτικά αναχώματα, καταφύγια και ορύγματα μάχης,  οδοφράγματα, κινητά πυροβολεία, πύργοι επιτήρησης και, τέλος, στρατιωτικοί κοιτώνες. Οι εγκαταστάσεις αυτές κατατάσσονται σε τρεις λειτουργικές κατηγορίες: την επιτήρηση, τα οδοφράγματα και τις στρατιωτικές δυνάμεις. Σήμερα οι περισσότερες από τις υφιστάμενες κατασκευές είναι εκτός λειτουργίας ενώ ελάχιστες παραμένουν αναλλοίωτες.

C:Documents and SettingshpMy Documentssxolhdiplomasinthesh

Η μελέτη προτείνει τη διατήρηση των ιχνών διαχωρισμού των δύο κοινοτήτων μέσα από τη δημιουργία δύο νέων γραμμικών πάρκων. Τα δύο πάρκα συνδέονται με νέες πορείες διέλευσης σύμφωνα με το Τοπικό Σχέδιο Λευκωσίας. Με αυτό τον τρόπο επιδιώκεται τόσο η συνένωση των δυο κοινοτήτων όσο και η διατήρηση της ιστορικής μνήμης της νεκρής ζώνης.


Επιδιώκεται ακόμη η ανάδειξη και διαφύλαξη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των στρατιωτικών εγκαταστάσεων και τοπιακών διαμορφώσεων της περιοχής. Στην κατεύθυνση αυτή διερευνάται μια νέα τυπολογία διαμορφώσεων ανοικτού δημόσιου χώρου με αναφορές στα μορφολογικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά των εγκαταλειμμένων στρατιωτικών εγκαταστάσεων:

Ο τύπος των καταφύγιων πυροβολείων μετασχηματίζεται σε χώρο στάσης και θέασης. Ενώ ο τύπος του ορύγματος μάχης μετασχηματίζεται σε σημείο διέλευσης και συνένωσης των δύο κοινοτήτων.


Το τυπικό στρατιωτικό παρατηρητήριο μετασχηματίζεται σε αστικό παρατηρητήριο.


Το τυπικό κινητό πυροβολείο – οδόφραγμα μετασχηματίζεται σε πλατφόρμα φιλοξενίας εφήμερων αστικών δραστηριοτήτων.


Οι στρατιωτικοί κοιτώνες μετασχηματίζονται σε χώρους πολιτιστικών εκδηλώσεων, ακολουθώντας την κλίμακα και τα γεωμετρικά χαρακτηριστικά του αστικού ιστού.


Τέλος η οχυρωματική βλάστηση και τα προστατευτικά αναχώματα διατηρούνται ως διαμορφώσεις τοπίου.


Μουσείο πέτρινου γεφυριού


Διπλωματική εργασία στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Πανεπιστημίου Πατρών, Ιούνιος 2010

Αρχιτέκτων: Αγγελική Μπαλτογιάννη

Επιβλέπων: Πάνος Δραγώνας

Βραβείο διπλωματικής εργασίας 2009-10 από το GreekArchitects.gr

Η διπλωματική εργασία προτείνει ένα κτίριο μουσείο για τα Πέτρινα Γεφύρια και τους μάστορες τους. Βρίσκεται στο χωριό Καστανέα του δήμου Μαστοροχωρίων. Σε υψόμετρο 900 μ. το χωριό είναι ένα πέτρινο τοπίο μέσα σε ελατόδασος. Τον προηγούμενο αιώνα η πλειονότητα των κατοίκων ήταν μάστορες της πέτρας και εργαζόταν τόσο σε τοπικά έργα όσο και σε δημόσια έργα σε πολλές περιοχές της χώρας. Σε όλα τα χωριά της περιοχής υπάρχει μια μεγάλη παράδοση στο χτίσιμο πέτρινων γεφυριών και γενικότερα πέτρινων κατασκευών ποικίλης κλίμακας.


Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της Καστανέας αποτελούν τα τρία πέτρινα γεφύρια που γεφυρώνουν τις πλαγιές του βουνού όπου είναι χτισμένος ο οικισμός. Το νερό ρέει άφθονο σε δύο βασικά ρέματα και αναβλύζει σε πολλές πηγές διάσπαρτες μέσα στο χωριό. Φρέσκο, κυλάει υπέργεια σε ένα εκτεταμένο δίκτυο από νεροαύλακες εκατέρωθεν των καλτεριμνών. Αυτό το δίκτυο είχε πρωταρχική σημασία στην καθημερινότητα των κατοίκων μιας και ποτίζει τους κήπους που συγκρατούνται με αναβαθμίδες στις πλαγιές του βουνού.


Η περιοχή που έχει επιλεγεί για την κατασκευή του καινούργιου κτιρίου είναι στο ένα από τα δυο ρέματα απέναντι από το υπάρχον πέτρινο γεφύρι και σε κοντινή απόσταση από την κεντρική πλατεία του χωριού. Μέσα σε αυτό το τοπίο ένα σύμπλεγμα κτιρίων έχει δημιουργηθεί το οποίο αποτελείται από: τον μουσειακό χώρο, το πέρασμα, το κυρίως κτίριο με αίθουσες πολυμέσων, τη βιβλιοθήκη, τα γραφεία, τον πύργο με το παρατηρητήριο και την έξοδο για την απέναντι όχθη, καθώς επίσης και το pavilion, ένας ημιυπαίθριος χώρος όπου μπορεί κανείς να έχει την εμπειρία του τοπίου με το παλιό πέτρινο γεφύρι.



Στην Ελλάδα από τα αρχαία χρόνια, οι παραδόσεις θεμελίωσης ενός κτίσματος συνδέονται με την έννοια της θυσίας και προσφοράς προς τους θεούς. Στα νεότερα χρόνια επίσης η θεμελίωση και γενικά η διεκπεραίωση ενός μεγάλου κοινωνικού έργου συνοδεύεται από μια θυσία. Η αντίληψη αυτή καταγράφεται στο δημοτικό ποίημα «Της Άρτας το Γιοφύρι». Στο ποίημα αυτό  ζητείται από τον  πρωτομάστορα η  μεγαλύτερη θυσία. Για να στεριώσει το γεφύρι, το οποίο έχτιζαν το πρωί και κατέρρεε το βράδυ, του ζητείται να κτίσει μέσα σε αυτό την γυναίκα του.


Το καινούργιο κτίριο αναφέρεται στην διάσταση αυτή του τοπίου των μύθων και των παραδόσεων. Είναι μια διαδρομή του νερού και του περπατητή. Περισυλλέγει τη φύση, το νερό και το κτιστό. Έχει δομηθεί μέσα από την έννοια του εγκλωβισμού όπως εμφανίζεται στο δημοτικό ποίημα που προαναφέραμε. Το ίδιο το κτίριο εγκλωβίζει το τοπίο και την ίδια στιγμή είναι το ίδιο εγκλωβισμένο μέσα σε αυτό. Το νερό διακλαδίζεται και εμπλέκεται γύρω και πάνω στο κτίριο. Ο επισκέπτης ακολουθεί μια διαδρομή, από τον κλειστό, σκοτεινό, γραμμικό μουσειακό χώρο, στο πέρασμα. Στο πέρασμα ο περπατητής για να φτάσει στην απέναντι όχθη, κινείται διαδοχικά μέσα στους τοίχους (η γυναίκα που κατοικεί ανάμεσα στους τοίχους), σε μια σειρά από ιδιαίτερους, συναισθηματικούς χώρους πλαισιωμένος από το νερό που τρέχει σαν καταρράκτης γύρω του. Από εκεί θα εισέρθει και πάλι στο κυρίως κτίριο και ίσως να διαλέξει τη διαδρομή που τον οδηγεί έξω και πάλι στο pavilion για να βρεθεί στην όχθη του ρέματος μέσα στις φυλλωσιές και τον ήχο του νερού. Έτσι το κτίριο γίνεται συγχρόνως κι ένα γεφύρι που όμως το νερό περνά απέναντι, ένα γεφύρι όπου επιτρέπει στον περπατητή να συναντηθεί με το νερό.


Καλοκαίρι 2011: Η ανάκτηση της πλατείας Συντάγματος


Δύσκολα θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι η πλατεία Συντάγματος αποτελεί ένα εμπνευσμένο αστικό σύνολο.  Η συνοχή του χώρου χάθηκε στα μέσα του περασμένου αιώνα, όταν οι δρόμοι που περιβάλλουν τον νεοκλασικό κήπο αποδόθηκαν στην κυκλοφορία των οχημάτων και τα παλαιά νεοκλασικά μέγαρα αντικαταστάθηκαν από πολυώροφα κτήρια γραφείων και ξενοδοχείων. Ο δημόσιος χώρος παραμένει κατακερματισμένος σε διαφορετικές ζώνες με νεκρές γωνίες και αδύναμες συνδέσεις. Μετά τη δημιουργία του μετρό η πλατεία λειτουργεί περισσότερο ως πέρασμα παρά ως στάση. Άλλωστε οι αθηναίοι έχουν ήδη εγκαταλείψει το κέντρο της πόλης, κάνοντας πράξη το μακροχρόνιο όραμα της αποκέντρωσης. Οι πλατείες του αθηναϊκού κέντρου αποτελούν αγαπημένο θέμα των εφημερίδων και των τηλεοπτικών προγραμμάτων.  Ελάχιστος όμως κόσμος χρησιμοποιεί πραγματικά τις κεντρικές πλατείες. Η απουσία δραστηριοτήτων καθιστά τη σχέση των αθηναίων με τον δημόσιο χώρο φαντασιακή. Στη μνήμη της πόλης η πλατεία Συντάγματος παραμένει συνδεδεμένη με τις προεκλογικές συγκεντρώσεις της δεκαετίας του 1980 και το «μεγαλύτερο δέντρο» της Ευρώπης. Οι πλαστικές σημαίες, τα συρμάτινα δέντρα και τα μελαγχολικά καρουζέλ δύσκολα μπορούν να συγκροτήσουν ισχυρές συλλογικές αναφορές. Παρ’ όλα αυτά η πλατεία Συντάγματος εξακολουθεί να διατηρεί μια μικροαστική αξιοπρέπεια. Ο χώρος μπορεί να στερείται νοημάτων, αλλά εξακολουθεί να διατηρεί ένα μέρος από την αίγλη του παρελθόντος.

Το 2008 οι φλόγες του χριστουγεννιάτικου δέντρου πλήγωσαν την αξιοπρέπεια της πλατείας και οδήγησαν στην παρακμή της. Ακολούθησε η έξαρση του παραεμπορίου, οι εκρήξεις βίας και η παρακμή της εμπορικής δραστηριότητας. Είναι η ίδια περίοδος που πολλοί αθηναίοι συνειδητοποιούν την ανάγκη προάσπισης των δικαιωμάτων τους στον δημόσιο χώρο. Με τη βοήθεια του Διαδικτύου, των ιστολογίων και των νέων μέσων κοινωνικής δικτύωσης, σχηματίζονται ετερογενείς ομάδες πολιτών και κινήματα ακτιβιστών, τα οποία προλειαίνουν το έδαφος για τα όσα συμβαίνουν σήμερα στο Σύνταγμα. Δεν είναι τυχαίο ότι η ομάδα των ισπανών ακτιβιστών, που ενθάρρυνε το αθηναϊκό ξέσπασμα, χρησιμοποιεί στο twitter το όνομα @takethesquare. Η σχέση των πολιτών με τον δημόσιο χώρο ωριμάζει καθώς εγκαταλείπει το πεδίο του φαντασιακού και μεταβαίνει σε μια περίοδο διεκδικήσεων.

Το ξέσπασμα των «αγανακτισμένων» πολιτών δίνει νέο λειτουργικό και συμβολικό νόημα στην πλατεία Συντάγματος. Ο κατακερματισμένος δημόσιος χώρος μεταμορφώνεται καθώς τα διαφορετικά επίπεδα της πλατείας φιλοξενούν διαφορετικές εκδηλώσεις: Το οδόστρωμα της Λεωφόρου Αμαλίας καταλαμβάνεται από τον κύριο όγκο των διαδηλωτών που εκδηλώνουν την οργή τους απέναντι από το κτήριο του κοινοβουλίου. Στο χαμηλότερο επίπεδο φιλοξενείται η ανοικτή συνέλευση των πολιτών. Ενώ στα παρτέρια του κήπου εγκαθίσταται η κατασκήνωση του πυρήνα των «αγανακτισμένων». Οι διαφορετικές πλατείες λειτουργούν συμπληρωματικά: Επάνω εκτονώνεται η ανάγκη διαμαρτυρίας ενώ κάτω αρθρώνεται πολιτικός λόγος. Είναι ακόμη αξιοσημείωτο ότι η γύρω πόλη συνεχίζει να λειτουργεί κανονικά. Η κυκλοφορία των γύρω δρόμων επιβαρύνεται πολύ λιγότερο από ό,τι κανείς θα περίμενε ενώ τα καταστήματα επωφελούνται από την ατμόσφαιρα γιορτής που επικρατεί στο κέντρο της πόλης. Η πλατεία, που άλλοτε απομόνωνε, τώρα πια ενώνει, παράγει πολιτική και πλημμυρίζει από νόημα. Ο δημόσιος χώρος φιλοξενεί ένα σύνθετο πλέγμα διαφορετικών δραστηριοτήτων και γίνεται φορέας ισχυρών συλλογικών μηνυμάτων. Η πλατεία έχει πλέον ανακτήσει την πολιτική διάσταση της. Και η πόλη έχει ανακτήσει την πλατεία της.

Δημοσιεύθηκε στην Καθήμερινή στις 18 Ιουνίου 2011.

“In Greeklish” 8/8: Η ανανέωση του σχεδιαστικού ήθους


Απόσπασμα (δ’ μέρος) από το κείμενο “In Greeklish 2: Στοιχεία κατανόησης της νεώτερης ελληνικής αρχιτεκτονικής”, όπως δημοσιεύεται στα Αρχιτεκτονικά Θέματα 45/2011.

Εικόνα: Χριστιάνα Ιωάννου, Χρίστος Παπαστεργίου, draftworks*.  ”New Zidonians”. Τιμητική αναφορά στον διεθνή διαγωνισμό “Just Jerusalem”.

Η αρχιτεκτονική στην Ελλάδα δεν αποτελεί θύμα τόσο της οικονομικής κατάρρευσης, όπως θα μπορούσε εύκολα να υποθέσει κανείς, όσο της πολιτισμικής κρίσης που χαρακτηρίζει τη νεώτερη ελληνική κοινωνία. Η παρατεταμένη εξάρτηση της ελληνικής αρχιτεκτονικής από τις ιδιωτικές αναθέσεις έχει οδηγήσει στην εξασθένηση του κοινωνικού ρόλου των ελλήνων αρχιτεκτόνων. Η αδυναμία εξέλιξης των κυρίαρχων προτύπων έχει συμβάλει στην υποβάθμιση της πολιτισμικής αξίας του αρχιτεκτονικού έργου και τη μετατροπή του σε καταναλωτικό προϊόν. Σήμερα η ελληνική αρχιτεκτονική αντιμετωπίζει τον κίνδυνο συρρίκνωσης του ρόλου της στην ικανοποίηση των λειτουργικών και αισθητικών απαιτήσεων της τοπικής οικονομικής ελίτ. Διαπιστώνεται με βάση τα παραπάνω η ανάγκη ανανέωσης του σχεδιαστικού ήθους της αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα.

Μετά το ξέσπασμα της κρίσης η ελληνική αρχιτεκτονική βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σειρά από νέες προκλήσεις που αφορούν:

  • Σε παγκόσμια προβλήματα, όπως η οικονομική κρίση, το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής και η μετανάστευση. Αλλά και σε τοπικές ιδιαιτερότητες, όπως η αποδιάρθρωση της τοπικής ταυτότητας, η αποσύνθεση των αστικών κέντρων και η καταστροφή του φυσικού τοπίου.
  • Σε ατομικές ανάγκες, οι οποίες εκδηλώνονται μέσα από τα ετερόκλητα πρότυπα διαβίωσης που αναδύονται στις ελληνικές πόλεις. Αλλά και σε νέες συλλογικές διεκδικήσεις που αφορούν στη διαφύλαξη των κοινών αγαθών, όπως η ανανέωση του δημόσιου χώρου και η προστασία της πολιτισμικής κληρονομιάς.
  • Στην αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρει η ψηφιακή τεχνολογία. Όχι τόσο στην αναζήτηση νέων μορφολογιών, που σχεδόν μονοπώλησε το ενδιαφέρον της διεθνούς αρχιτεκτονικής κατά την τελευταία δεκαετία, όσο στην ανάδειξη των νέων εκφραστικών δυνατοτήτων και τη διερεύνηση της επερχόμενης επαυξημένης πραγματικότητας.

Μέσα από το έργο των νέων αρχιτεκτόνων στην Ελλάδα αντανακλώνται πολλές από τις παραπάνω προκλήσεις, τις δυνατότητες, αλλά και τις δυσκολίες  προσαρμογής στη νέα σκληρή πραγματικότητα. Οι αντιφάσεις αυτές θα συνεχίσουν να χαρακτηρίζουν την αρχιτεκτονική δημιουργία στην Ελλάδα. Όπως συνήθως συμβαίνει σε περιόδους κρίσης, η επερχόμενη δεκαετία αναμένεται να αποτελέσει μια περίοδο πειραματικών αναζητήσεων. Η αξιοποίηση της επικοινωνιακής δύναμης της αρχιτεκτονικής μπορεί να οδηγήσει στη διερεύνηση νέων σχεδιαστικών πρακτικών με κριτική, στοχαστική, διάσταση. Αντίστοιχα, η δυνατότητα αφομοίωσης των πλούσιων α-τοπικών και ετεροτοπικών επιδράσεων μπορεί να οδηγήσει στην ανανέωση της τοπικής ταυτότητας και τη διατύπωση νέων αφηγήσεων για το ελληνικό φυσικό και αστικό τοπίο. Η ετερογενής κοινότητα των αρχιτεκτόνων στην Ελλάδα έχει την ευκαιρία να συμβάλει στη διαμόρφωση του κόσμου που θα αναδυθεί μετά το πέρας της κρίσης. Δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε πότε και πως θα συμβεί αυτό. Όλα, όμως, δείχνουν ότι πρόκειται να ζήσουμε “ενδιαφέροντες καιρούς”.[1]

[1] “Είθε να ζήσεις σε ενδιαφέροντες καιρούς!” Πρόκειται για μια κατάρα που αποδίδεται στην κινεζική κομφουκιανή παράδοση. “Στην ανθρώπινη ιστορία ‘ενδιαφέροντες καιροί’ είναι περίοδοι αναστατώσεων, πολέμων και διαμάχης εξουσιών, την ώρα που εκατομμύρια αθώοι υφίστανται τις συνέπειες.” Βλ. Σ. Σεφεριάδης, “Slavoj Zizek: Ας δράσουμε τώρα! Η αδράνεια μπορεί να είναι καταστρεπτική”, Το Βήμα (10 Οκτωβρίου 2010).

“In Greeklish” 7/8: Μετά (το ελληνικό) μοντέρνο


Απόσπασμα (γ’ μέρος) από το κείμενο “In Greeklish 2: Στοιχεία κατανόησης της νεώτερης ελληνικής αρχιτεκτονικής”, όπως δημοσιεύεται στα Αρχιτεκτονικά Θέματα 45/2011.

Εικόνα: João Prates Ruivo και Raquel Maria Oliveira, 18 steps. Α’ Βραβείο στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό upto35.

Κατά το μεγαλύτερο μέρος του 20ου αιώνα, στην Ελλάδα κυριαρχεί ένα τοπικό ιδίωμα της μοντέρνας γλώσσας της αρχιτεκτονικής. Οι καταβολές του ελληνικού μοντερνισμού είναι σε μεγάλο βαθμό εικονογραφικές και όχι ιδεολογικές. Η ελληνική κοινωνία, που δεν έζησε τον διαφωτισμό και τη βιομηχανική επανάσταση, γνωρίζει το μοντέρνο περισσότερο ως στιλ παρά ως ιδεολογικό πλαίσιο. Τα πρότυπα αναφοράς της ελληνικής αρχιτεκτονικής καθορίζονται από τους πρωτοπόρους αρχιτέκτονες και το έργο τους. Η προσαρμογή των διεθνών προτύπων στις τοπικές ιδιαιτερότητες γίνεται άλλοτε με κριτική διάθεση και άλλοτε με πίστη στη νεωτερικότητα. Σε κάθε περίπτωση, το κλίμα, το φυσικό περιβάλλον, οι δυνατότητες της οικοδομικής τεχνολογίας και τα πολεοδομικά δεδομένα καθορίζουν την ταυτότητα του ελληνικού μοντερνισμού.

Κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων δεκαετιών, η οικονομική ανάπτυξη προσφέρει την ευκαιρία για την παραγωγή ενός σημαντικού αριθμού έργων με αξιόλογα ποιοτικά χαρακτηριστικά. Η έντονη οικοδομική δραστηριότητα της περιόδου, και η προβολή της ελληνικής αρχιτεκτονικής μέσα από εκθέσεις, εκδόσεις και πολυάριθμες αναφορές στα τοπικά μέσα ενημέρωσης, συμβάλουν στη διάδοση και εξέλιξη της μοντέρνας γλώσσας της ελληνικής αρχιτεκτονικής. Στο διάστημα αυτό παρουσιάζονται πολυάριθμα παραδείγματα έργων με αξιόλογα χαρακτηριστικά καθώς η συνεχής τριβή με τον σχεδιασμό και την υλοποίηση, κυρίως μικρής κλίμακας κτηρίων, επιτρέπει στην ελληνική αρχιτεκτονική να κατακτήσει υψηλότερα επίπεδα μορφολογικής εκλέπτυνσης. Η μοντέρνα εικονογραφία εξελίσσεται σε κυρίαρχο αισθητικό πρότυπο καθώς το καταναλωτικό lifestyle υιοθετεί το νέο-μοντέρνο ή μινιμαλιστικό στιλ. Με τον τρόπο αυτό, το έργο των κορυφαίων ελλήνων αρχιτεκτόνων καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την αισθητική της τοπικής κοινωνικής και οικονομικής ελίτ. Στο ίδιο, όμως, διάστημα καταγράφονται και τα πρώτα σημάδια μιας διαφαινόμενης κρίσης. Η κυριαρχία συγκεκριμένων αισθητικών προτύπων και η περιορισμένη δυνατότητα αναθεώρησης των προγραμματικών δεδομένων προσφέρουν ελάχιστες ευκαιρίες για νεωτερικές διερευνήσεις. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι, συχνά, ικανοί δημιουργοί εγκλωβίζονται σε μανιερίστικες στιλιστικές αναζητήσεις.

Τα παραπάνω φαινόμενα -η ταύτιση με τον καταναλωτισμό, η αδυναμία έκφρασης νεωτερικών τάσεων και η εκτόνωση της δημιουργικότητας σε μανιεριστική επιδεξιότητα – υποδηλώνουν την ύπαρξη μιας πολιτισμικής κρίσης που προηγείται της οικονομικής. Η κρίση αυτή δεν αφορά τόσο στην ελληνική αρχιτεκτονική όσο στην ευρύτερη ελληνική κοινωνία. Τα γενεσιουργά αίτια της μπορούν να αναζητηθούν σε μακροχρόνια κοινωνικά και θεσμικά προβλήματα. Οι επιπτώσεις, όμως, της τρέχουσας κρίσης είναι καθοριστικές για την ελληνική αρχιτεκτονική καθώς φαίνεται πως οδηγούν μια ακόμη περίοδο αναλαμπής του ελληνικού μοντερνισμού προς το τέλος της.

“In Greeklish” 6/8: Η κρίση του αληθινού


Απόσπασμα (β’ μέρος) από το κείμενο “In Greeklish 2: Στοιχεία κατανόησης της νεώτερης ελληνικής αρχιτεκτονικής”, όπως δημοσιεύεται στα Αρχιτεκτονικά Θέματα 45/2011.

Εικόνα:  Point Supreme Architects. Hortus Conclusus, εξαγορά στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για την Πλατεία Θεάτρου.

Από το 1991 που δημιουργήθηκε το World Wide Web μέχρι σήμερα, το Internet ακολουθεί σταθερούς ρυθμούς εξέλιξης. Η επίδραση των ψηφιακών δικτύων στην καθημερινότητα του ανεπτυγμένου κόσμου διαρκώς εντείνεται. Οι πρόσφατες εξελίξεις της ψηφιακής τεχνολογίας επικεντρώνονται: αφενός μεν στην ανάπτυξη των ψηφιακών χαρτογραφήσεων, όπως το δημοφιλέστατο Google Earth και τα συστήματα γεωγραφικού προσδιορισμού και αφετέρου στη διάδοση των ιστοσελίδων κοινωνικής δικτύωσης, όπως το Facebook, το MySpace και το Twitter.

Εάν τα μαζικά μέσα του 20ου αιώνα, όπως ο κινηματογράφος και η τηλεόραση, ενθάρρυναν την εκπομπή παραστάσεων από διαφορετικούς τόπους, τα σύγχρονα μέσα επιταχύνουν τη μετάδοση εικόνων αποδεσμευμένων τόσο από τον τόπο όσο και από την υλική πραγματικότητα. Η αντίληψη του φυσικού χώρου προδιαγράφεται από τις ψηφιακές χαρτογραφήσεις ενώ ο κοινωνικός χώρος υποκαθίσταται από τα ψηφιακά μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ουσιαστικά πρόκειται για τη διαμόρφωση μιας νέας υπέρ-πραγματικότητας όπου ο φυσικός κόσμος επαυξάνεται, αλλά και παραμορφώνεται, από το ψηφιακό συμπλήρωμα του.[1]

Η διαμεσολαβημένη εμπειρία της αρχιτεκτονικής δεν συνιστά νέο φαινόμενο. Η σχέση της μοντέρνας αρχιτεκτονικής με τα μέσα υπήρξε άρρηκτη από τη γέννηση της. Η διάδοση των μοντέρνων αισθητικών προτύπων και των δυνατοτήτων της οικοδομικής βιομηχανίας δεν θα μπορούσε να είχε επιτευχθεί χωρίς τα έντυπα μέσα ενημέρωσης του 20ου αιώνα. Σήμερα η ενημέρωση για την αρχιτεκτονική γίνεται κυρίως μέσα από τη διαδραστική πλατφόρμα του Web 2.0 που περιλαμβάνει τα κοινωνικά μέσα και τα ιστολόγια. Οι αρχιτεκτονικές αναπαραστάσεις μεταδίδονται πλέον σε πραγματικό χρόνο. Οι παρουσιάσεις των αρχιτεκτονικών έργων συμπιέζονται σε κείμενα των 200 λέξεων και εικόνες των 600 pixels. Ενώ η ακριβής θέση των έργων καταγράφεται σε υπόβαθρα γεωγραφικών συστημάτων πληροφορίας.[2]

Η ισχυροποίηση των ψηφιακών αναπαραστάσεων ασκεί σημαντική επίδραση στην αρχιτεκτονική μορφολογία, τη συμβολική διάσταση της αρχιτεκτονικής αλλά και την οντολογία του αρχιτεκτονικού έργου:

  • Η προώθηση των αρχιτεκτονικών έργων από τα ψηφιακά μέσα παραμένει εξαρτημένη από την εικόνα. Η απαίτηση δημιουργίας εμβληματικών εικόνων οδηγεί στη διερεύνηση νέων αρχιτεκτονικών μορφολογιών αλλά και στην εξέλιξη των αρχιτεκτονικών παρουσιάσεων που συχνά εκφράζουν και ενδιαφέρουσες εικαστικές αναζητήσεις.
  • Η αφηγηματική δύναμη της αρχιτεκτονικής ισχυροποιείται. Η ικανότητα της σύγχρονης αρχιτεκτονικής να μεταδίδει μηνύματα αφορά πλέον περισσότερο στις αναπαραστάσεις της αρχιτεκτονικής παρά στην ίδια τη χωρική εμπειρία. Οι αρχιτεκτονικές αφηγήσεις έχουν τη δυνατότητα διαμόρφωσης νέων φαντασιακών σχέσεων με την πόλη. Στις περισσότερες, βέβαια, περιπτώσεις οι αφηγήσεις αυτές αποτελούν αντικείμενο εκμετάλλευσης διαφημιστικών ή πολιτικών σκοπιμοτήτων.
  • Η κυριαρχία των αναπαραστάσεων ασκεί σημαντική επίδραση στην οντολογία του αρχιτεκτονικού έργου. Η ψηφιακή τεχνολογία θέτει την έννοια του “αληθινού” σε κρίση καθώς οι χωρικές παραστάσεις αποδεσμεύονται από τον τόπο και οι αναπαραστάσεις του πραγματικού κόσμου αδυνατούν να διακριθούν από τις προσομοιώσεις του.

Οι παραπάνω εξελίξεις διευρύνουν τον ρόλο της αρχιτεκτονικής στην κοινωνία της πληροφορίας. Δεδομένου ότι το νοητό κυριαρχεί του αισθητού, και το σημαινόμενο αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα από το σημαίνον, η αρχιτεκτονική σταδιακά μεταλλάσσεται, από τέχνη του χώρου και της κατασκευής, και σε τέχνη της επικοινωνίας.

[1] Δικαιώνοντας τον J. Baudrillard όταν μιλούσε για την “έρημο του πραγματικού”. Βλ. J. Baudrillard, Simulations, Νέα Υόρκη: Semiotext(e), 1983, σσ.1-4.

[2] Η δημοφιλέστατη ιστοσελίδα Archdaily αναφέρει ως βασική αποστολή της την απόδοση “της πλέον ολοκληρωμένης πληροφόρησης σε αρχιτέκτονες από όλο τον κόσμο· κάθε εβδομάδα, κάθε μέρα, κάθε ώρα, κάθε στιγμή: μόλις συμβαίνει”. Βλ. www.archdaily.com/about

“In Greeklish” 5/8: Η άνοδος και η πτώση του καταναλωτικού lifestyle


Απόσπασμα (α’ μέρος) από το κείμενο “In Greeklish 2: Στοιχεία κατανόησης της νεώτερης ελληνικής αρχιτεκτονικής”, όπως δημοσιεύεται στα Αρχιτεκτονικά Θέματα 45/2011.

Εικόνα: Πάρκο Ναυαρίνου. Πηγή: http://parkingparko.blogspot.com/

Για την Ελλάδα η δεκαετία του 2000 είναι μια περίοδος με έντονες αντιφάσεις. Η είσοδος στην Ευρωζώνη (2001), η οργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων (2004), το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης (2008) και, τελικά, η υπαγωγή της χώρας στον μηχανισμό στήριξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (2010) αποτελούν τα κύρια ορόσημα μιας περιόδου με πρωτοφανείς οικονομικές διακυμάνσεις.

Μέχρι το ξέσπασμα της κρίσης η οικοδομική δραστηριότητα επηρεάζεται θετικά από την επίπλαστη οικονομική ανάπτυξη. Η προετοιμασία για τους Ολυμπιακούς Αγώνες και η δυνατότητα φθηνού δανεισμού καθιστούν την οικοδομή έναν από τους βασικούς πυλώνες της ελληνικής οικονομίας. Στο διάστημα αυτό, η πορεία της ελληνικής αρχιτεκτονικής καθορίζεται από τις αναθέσεις του ιδιωτικού τομέα. Παρά τον μεγάλο αριθμό σημαντικών δημοσίων έργων που υλοποιούνται μέχρι το 2004, η συμβολή του δημοσίου τομέα στην εξέλιξη της ελληνικής αρχιτεκτονικής είναι μικρή καθώς το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο περιορίζει τις αναθέσεις σε έναν πεπερασμένο κύκλο μελετητικών γραφείων. Κατά την ίδια περίοδο, η οικονομική ευμάρεια προκαλεί την άνοδο του βιοτικού επιπέδου και ενθαρρύνει τη διάδοση νέων καταναλωτικών προτύπων διαβίωσης. Το καταναλωτικό lifestyle αποτελεί κεντρικό στοιχείο ταυτότητας της τοπικής κοινωνίας και εξελίσσεται σε καθοριστικό παράγοντα για την εξέλιξη της αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα.

Το ξέσπασμα της διεθνούς οικονομικής κρίσης του 2008 απογυμνώνει τις αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας και οδηγεί τόσο στην κατάρρευση της οικοδομικής δραστηριότητας όσο και στον κλονισμό του καταναλωτικού lifestyle. Μετά από μια δεκαετία κυριαρχίας του καταναλωτισμού, η τοπική κοινωνία εκδηλώνει το ενδιαφέρον της για τα κοινά αγαθά.[1] Το υποβαθμισμένο αστικό και φυσικό περιβάλλον επανέρχεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος και δίνει την αφορμή για τη δημιουργία νέων συλλογικοτήτων: Μέσα σε ένα σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα σχηματίζονται πολυάριθμες ομάδες πρωτοβουλίας και κινήσεις πολιτών που επιχειρούν, με διαφορετικό τρόπο η καθεμία, να αναλάβουν δράση και να προασπίσουν τα δικαιώματα τους στον δημόσιο χώρο.[2] Μετά από χρόνια η πολιτεία, και ιδιαίτερα η ηγεσία του νεοσύστατου Υπουργείου Περιβάλλοντος, εκφράζει έμπρακτο ενδιαφέρον για τα προβλήματα των παρηκμασμένων αστικών κέντρων. Με αντίστοιχο, όμως, τρόπο ανασυγκροτείται και ο ιδιωτικός τομέας: Στον χώρο του real estate εμφανίζονται νέοι επιχειρηματίες που επενδύουν στις ιδιαίτερες ποιότητες του ελληνικού φυσικού τοπίου και των πόλεων.[3] Τέλος, οι δυνάμεις της αγοράς αντιλαμβάνονται το αυξανόμενο ενδιαφέρον της κοινωνίας για την οικολογία και τα περιβαλλοντικά προβλήματα και εκμεταλλεύονται την ευκαιρία προώθησης ενός νέου “πράσινου” καταναλωτικού lifestyle.

Η ελληνική αρχιτεκτονική αδυνατεί, για την ώρα, να διαδραματίσει κύριο ρόλο στις τρέχουσες εξελίξεις. Η παρατεταμένη τριβή, σχεδόν κατ’ αποκλειστικότητα, με τον ιδιωτικό χώρο και τα καταναλωτικά πρότυπα έχει οδηγήσει στην εξασθένηση των κοινωνικών αντανακλαστικών των αρχιτεκτόνων. Με δεδομένη την οικονομική κρίση, αλλά και το αποδιαρθρωμένο θεσμικό πλαίσιο άσκησης του επαγγέλματος, η ανάκτηση του κοινωνικού ρόλου αποτελεί ένα δύσκολο εγχείρημα για τους αρχιτέκτονες στην Ελλάδα.

[1] Η έννοια των “κοινών” βρίσκεται στο επίκεντρο της σύγχρονης διανόησης. Βλ. M. Hardt και A. Negri, Empire, Cambridge, Harvard University Press, 2000, σσ.300-3.

[2] Βλ. το παράδειγμα του αυτοσχέδιου πάρκου της Ναυαρίνου στα Εξάρχεια, τις πρωτοβουλίες της MOnuMENTA για τη διάσωση νεωτέρων μνημείων της Αθήνας αλλά και τις δράσεις στον δημόσιο χώρο των Atenistas.

[3] Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η εταιρεία Oliaros που δραστηριοποιείται στην Αντίπαρο και την περιοχή Κεραμεικού – Μεταξουργείου.

Νέοι Αρχιτέκτονες στην Ελλάδα II


“Νέοι Αρχιτέκτονες στην Ελλάδα II”, Αρχιτεκτονικά Θέματα 45/2011

Επιμέλεια: Πάνος Δραγώνας

Αντικείμενο του διπλού αφιερώματος, που ξεκίνησε στον τόμο 42 των Θεμάτων Χώρου + Τεχνών και ολοκληρώνεται στον τόμο 45 των Αρχιτεκτονικών Θεμάτων, είναι το έργο της νεώτερης γενιάς αρχιτεκτόνων στην Ελλάδα.

Το αφιέρωμα περιλαμβάνει την παρουσίαση 19 νέων αρχιτεκτόνων και δημιουργικών ομάδων. Μέσα από την παρουσίαση του έργου των νεώτερων δημιουργών, επιχειρείται η ανασκόπηση της ιδιόμορφης δεκαετίας του 2000 η οποία ξεκινάει σε συνθήκες υπέρμετρης αισιοδοξίας και ανάπτυξης για να καταλήξει σε μια πρωτοφανή οικονομική κρίση.

Στο δεύτερο μέρος του αφιερώματος παρουσιάζονται έργα των a3lab, archvirus, buerger katsota architects, Divercity, doxiadis+, Drifting City, spacelab architecture, tenςe architecture network, workshop˙ DIONISIS+KIRKI.

Το εισαγωγικό κείμενο του αφιερώματος χωρίζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος επικεντρώθηκε στους αρχιτέκτονες, τις αναφορές και τα στοιχεία καταγωγής του έργου τους. Αντίστοιχα, το δεύτερο μέρος εξετάζει το νεώτερο αρχιτεκτονικό έργο και τη σχέση του με την τοπική αστική κουλτούρα.

Μετά (την) ιδιωτικότητα: Βασικές έννοιες για τη σύγχρονη αστική κατοίκηση


Κείμενο εισήγησης στο Συμπόσιο με θέμα “Κατοικία: Σχεδιάζω, κατασκευάζω, σκέπτομαι” που οργανώθηκε από το Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΑΠΘ στις 25-27 Φεβρουαρίου 2011.

Εικ.1. Από την ταινία “Ο Κυνόδοντας” του Γιώργου Λάνθιμου, 2009.


Το μεγαλύτερο μέρος των ελληνικών κατοικιών οικοδομείται κατά τη διάρκεια της μεταπολεμικής περιόδου. Την περίοδο αυτή η ταυτότητα του πληθυσμού είναι ομοιογενής. Η κοινωνία μπορεί να διαχωρίζεται από κοινωνικές και ιδεολογικές διαφορές αλλά συνδέεται από την ισχυρή εθνική ταυτότητα και τη γλώσσα. Συνδέεται ακόμη από το κυρίαρχο μοντέλο της πυρηνικής οικογένειας το οποίο καθορίζει τα πρότυπα διαβίωσης του μεγαλύτερου μέρους του πληθυσμού. Κατά το διάστημα αυτό, η κατοικία αποτελεί τον κύριο χώρο εκδήλωσης των σχέσεων ανάμεσα στα διαφορετικά μέλη της οικογένειας. Τόσο το αστικό διαμέρισμα όσο και η μονοκατοικία αποτελούν τους βασικούς χώρους έκφρασης της οικογενειακής ζωής.

Το 2000, ελάχιστα χρόνια πριν από τη μεγάλη οικονομική κρίση, οι κύριες ανάγκες στέγασης έχουν καλυφθεί. Η ταυτότητα του πληθυσμού είναι κατακερματισμένη και ασταθής. Σε αυτό συντελούν διαφορετικοί παράγοντες: εθνικοί, θρησκευτικοί και φυλετικοί, λόγω του αυξημένου αριθμού μεταναστών που ζουν πλέον στις ελληνικές πόλεις, αλλά και πολιτιστικοί που καθορίζονται από τη μόρφωση, την αισθητική ή ακόμη και τον σεξουαλικό προσανατολισμό των νέων κατοίκων. Εάν υπάρχει μια κοινή αναφορά στις ετερογενείς ομάδες της μεσαίας τάξης, αυτή δεν εντοπίζεται πλέον στην εθνική ταυτότητα αλλά στην ιδιότητα του καταναλωτή. Η αγορά, με τη βοήθεια των μέσων μαζικής ενημέρωσης, καλλιεργεί την αέναη επιθυμία για απόκτηση περισσοτέρων καταναλωτικών αγαθών. Κατά την ίδια περίοδο, η πυρηνική οικογένεια εξακολουθεί να αποτελεί το πιο δημοφιλές μοντέλο συμβίωσης. Όχι όμως και το μοναδικό. Διαφορετικές δομές συμβίωσης, όπως ζευγάρια χωρίς παιδιά, άνθρωποι που ζουν μόνοι τους, μονογονικές οικογένειες, ομοφυλόφιλα ζευγάρια κά συγκροτούν το πάζλ της σύγχρονης αστικής κατοίκησης.

Continue Reading »

Powered by Wordpress. Design by Bingo - The Web Design Experts.